ӨРКЕНИЕТ ӨЛШЕМІ – ЦИФРЛАНДЫРУ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДАҒЫ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ СЕРПІЛІС ПЕН ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТІҢ КЕЛУІ

Қазіргі жаһандану дәуірінде аймақтардың бәсекеге қабілеттілігі оның табиғи ресурстарымен ғана емес, ең алдымен, цифрлық әлеуетімен және инновацияларды енгізу деңгейімен өлшенеді. Қазақстанның рухани астанасы, тарихи тамыры терең Түркістан облысы бүгінде тек мәдени орталық қана емес, сонымен бірге еліміздегі ең серпінді дамып келе жатқан «ақылды» өңірлердің біріне айналды.
Елбасы мен Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы мен жасанды интеллектіні (ЖИ) дамыту жөніндегі стратегиялық тапсырмалары аясында Түркістан облысында ауқымды жұмыстар атқарылуда. Өңірде мемлекеттік басқару, білім беру, денсаулық сақтау, ауыл шаруашылығы және қауіпсіздік салаларына заманауи IT-шешімдер мен жасанды интеллект элементтерін енгізу – уақыт талабына сай жүзеге асып жатқан басты басымдықтардың бірі.
Мемлекеттік қызмет пен Smart City: Тұрғындарға жайлы кеңістік.
Цифрландырудың басты мақсаты – бюрократияны жою және халықтың өмір сүру сапасын арттыру. Түркістан облысының Цифрландыру, мемлекеттік қызметтер көрсету және архивтер басқармасы бұл бағытта жүйелі реформаларды іске асырып келеді.
Аймақта арнайы әзірленген «Smart Turkistan» бірыңғай платформасы іске қосылған. Бұл қосымша мен веб-портал облыс тұрғындарына 100-ден астам мемлекеттік және әлеуметтік қызмет түрлерін үйден шықпай-ақ алуға мүмкіндік береді. Оның ішінде:
— Коммуналдық төлемдерді бақылау және төлеу;
— Қоғамдық көліктердің қозғалыс кестесін онлайн көру;
— Жергілікті әкімдіктерге өтініштер жолдау және олардың орындалуын қадағалау.
Түркістан қаласында жұмыс істейтін облыстық Ситуациялық орталық – аймақтың «цифрлық миы» іспеттес. Мұнда үлкен деректер (Big Data) аналитикасы қолнылады. Жасанды интеллект алгоритмдері өңірдегі жылу, су, электр энергиясының тұтынылуын, жол қозғалысын, тіпті әлеуметтік маңызы бар тауарлардың бағасын автоматты түрде талдап, ықтимал мәселелерді алдын ала болжайды. Бұл басқарушылық шешімдерді жедел әрі дәл қабылдауға септігін тигізуде.
Қауіпсіз аймақ: Жасанды интеллект күзетте.
Түркістан облысында қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде жасанды интеллект технологиялары ерекше рөл атқарады. «Қауіпсіз қала» тұжырымдамасы аясында облыс орталығы мен аудандарда мыңдаған интеллектуалды бейнебақылау камералары орнатылған.
Инновациялық серпіліс: Жаңадан енгізілген бейнеаналитика жүйелері жай ғана түсіріп қоймайды, олар жасанды интеллект көмегімен адамдардың бет-әлпетін, автокөлік нөмірлерін тани алады.
ЖИ негізіндегі бұл жүйелер мынадай міндеттерді атқарады:
— Құқық бұзушылықтың алдын алу: Көшелердегі күдікті әрекеттерді немесе қараусыз қалған заттарды автоматты түрде анықтап, Жедел басқару орталығына (ЖБО) дабыл жолдайды.
— Жол қауіпсіздігі: «Сергек» және өзге де зияткерлік жүйелер жол ережесін бұзу деректерін тіркеп, апаттылық деңгейін айтарлықтай төмендетті.
— Іздеу жұмыстары: Хабар-ошарсыз кеткен адамдарды немесе іздеудегі көліктерді санаулы секундтар ішінде қала ағынынан тауып береді.
Агроөнеркәсіптік кешендегі «Ақылды» технологиялар.
Түркістан облысы – республикадағы негізгі ауыл шаруашылығы өңірлерінің бірі. Сондықтан бұл салаға инновация енгізу тікелей экономикалық өсімге әсер етеді. Бүгінде аймақта «Ақылды фермалар» (Smart Farms) мен цифрлық егіншілік жобалары қарқынды дамып келеді.
Өңірдегі ірі шаруа қожалықтары заманауи дрондар мен спутниктік мониторинг жүйелерін қолданады. Дрондар түсірген суреттерді жасанды интеллект өңдеп, мынадай мәліметтер ұсынады:
— Топырақтың ылғалдылығы мен құнарлылық деңгейі;
— Егістіктің зиянкестермен зақымдану аймақтары;
— Өнімділіктің нақты болжамы.
Бұл технология суды, тыңайтқыштарды үнемдеуге және өнім көлемін 20-30%-ға дейін арттыруға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, мал шаруашылығында мал басын цифрлық идентификациялау (GPS қарғыбаулар мен чиптер) және ЖИ арқылы олардың денсаулығы мен өсімін бақылау жүйелері енгізілуде.
Білім мен медицинадағы цифрлық трансформация.
Әлеуметтік салаларды цифрландыру – адам капиталын дамытудың негізі. Түркістан облысында бұл бағытта бірегей жобалар іске асырылуда.
Өңірдегі мектептер 100% жоғары жылдамдықты интернетпен қамтамасыз етілуде. Оған қоса, шалғай ауылдардағы мектептерді интернетпен қамту үшін Starlink спутниктік жүйелері белсенді орнатылып жатыр.
Түркістан қаласында ашылған «Turkistan IT Hub» инновациялық орталығы жастарды бағдарламалауға, робототехникаға және жасанды интеллект негіздеріне баулитын басты алаңға айналды. Мұнда стартаптар қолдау тауып, аймақтың өзіндік IT-қоғамдастығы қалыптасуда.
Денсаулық сақтау саласында емханалар мен ауруханалар толықтай электронды форматқа көшті. Ең маңызды жаңалық – Түркістан облысының медициналық мекемелерінде жасанды интеллект негізіндегі диагностикалық бағдарламалардың (мысалы, PaxeraHealth, AI-рентген) қолданыла бастауы. ЖИ алгоритмдері өкпе суреттерін, КТ және МРТ нәтижелерін адамнан жылдам талдап, қатерлі ісік немесе туберкулез белгілерін алғашқы сатысында анықтауға дәрігерлерге көмектесуде. Бұл шалғай ауыл тұрғындарына да сапалы медициналық көмектің қолжетімді болуын қамтамасыз етеді.
Инновацияларды енгізудегі кедергілер мен болашақ жоспарлар.
Әрине, цифрландыру жолында қиындықтар да жоқ емес. Түркістан облысының негізгі ерекшелігі – ауылдық тұрғындар үлесінің жоғары болуы. Сондықтан басты міндеттердің бірі – шалғай елді мекендерді сапалы 4G/5G байланысымен қамту және халықтың цифрлық сауаттылығын арттыру.
Алдағы жылдарға арналған жоспар бойынша облыс әкімдігі келесі бағыттарға басымдық бермек:
— ЖИ негізіндегі эко-мониторинг: Аймақтағы ауа сапасы мен су ресурстарын бақылаудың автоматтандырылған жүйесін құру.
— Туризмді цифрландыру: Қожа Ахмет Ясауи кесенесі мен өзге де тарихи орындарға келетін туристерге арналған VR/AR (виртуалды және толықтырылған шынайылық) гидтерін, жасанды интеллект негізіндегі чат-боттарды дамыту.
— Логистиканы оңтайландыру: Түркістан халықаралық әуежайы мен жаңа көлік дәліздеріндегі жүк тасымалын цифрлық басқаруға көшіру.
Түркістан облысындағы цифрландыру үдерісі – бұл жай ғана сән үрдісі емес, аймақтың экономикалық және әлеуметтік келбетін түбегейлі өзгертіп жатқан нақты құрал. Жасанды интеллект пен озық инновацияларды енгізу арқылы өңір уақытты үнемдеуді, шығындарды азайтуды және ең бастысы – азаматтарға қауіпсіз, жайлы әрі заманауи өмір сүру ортасын сыйлауды көздейді.
Тарих пен болашақты тоғыстырған Түркістан бүгінде жаңа цифрлық дәуірдің көшбасшысына айналуға нық қадам басып келеді. Инновациялық шешімдердің жемісін жақын жылдарда әрбір облыс тұрғыны өз өмірінің сапасынан айқын сезінетін болады.