Қазақстанда цифрландыру үдерісі мен киберқауіпсіздік мәселелері мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының біріне айналып отыр. Әсіресе интернет-алаяқтық пен трансұлттық киберқылмыстардың артуы жағдайында халықаралық ынтымақтастықты күшейту – уақыт талабынан туындаған маңызды міндет. Осы тұрғыда Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі өкілдерінің халықаралық деңгейдегі іс-шараларға қатысуы елдің цифрлық қауіпсіздігін нығайтуға бағытталған жүйелі жұмыстың бір бөлігі болып табылады.
Осы орайда 16-17 наурыз күндері Австрияның Вена қаласында Біріккен Ұлттар Ұйымының Есірткі және қылмысқа қарсы басқармасы мен Интерполдың бірлесуімен ұйымдастырылған интернет-алаяқтыққа қарсы жаһандық саммит өтті. Ауқымды халықаралық жиынға 130-дан астам елдің өкілдері қатысып, оның ішінде 17-ден астам министр, сондай-ақ 40-тан астам халықаралық компаниялар мен ұйымдардың сарапшылары бас қосты. Бұл саммиттің маңыздылығы – киберқылмыстардың шекара талғамайтын жаһандық қауіпке айналғанын және оған қарсы күресте мемлекеттердің күш біріктіруінің қажеттігін айқын көрсетті.
Қазақстан атынан аталған саммитке ҚР ІІМ Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл департаментінің өкілдері қатысып, елдегі тәжірибемен бөлісті. Бұл Қазақстанның «Қазақстан киберқалқаны» жобасы аясында жүргізіліп жатқан жұмыстарды халықаралық деңгейде таныстыруға мүмкіндік берді. Аталған жоба еліміздің ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, цифрлық кеңістіктегі қатерлердің алдын алуға және азаматтардың деректерін қорғауға бағытталған кешенді бастама болып табылады.
Саммит барысында интернет-алаяқтықтың қазіргі тенденциялары жан-жақты талқыланды. Соңғы жылдары алаяқтық схемалардың күрделене түсуі, жасанды интеллект пен цифрлық технологиялардың заңсыз мақсатта қолданылуы құқық қорғау органдары үшін жаңа сын-қатерлер туындатуда. Осыған байланысты қатысушылар заманауи технологияларды, оның ішінде жасанды интеллект құралдарын пайдалану арқылы қылмыстық әрекеттерді ерте анықтау және алдын алу тетіктерін жетілдіру мәселелеріне ерекше назар аударды.
Жиында сондай-ақ құқық қорғау органдарының халықаралық ұйымдармен және жеке сектор өкілдерімен өзара іс-қимылын күшейту мәселесі қаралды. Өйткені киберқылмыстардың басым бөлігі трансұлттық сипатқа ие болғандықтан, олармен күресу үшін тек бір елдің деңгейіндегі шаралар жеткіліксіз. Бұл ретте деректер алмасу, бірлескен операциялар жүргізу, цифрлық іздерді анықтау және талдау бағытындағы ынтымақтастықтың маңызы зор екені атап өтілді.
Ақпарат алмасуды тиімді ету – саммиттің басты тақырыптарының бірі болды. Қатысушылар киберқауіпсіздік саласындағы деректерді жедел бөлісу, алаяқтық схемаларды анықтауда цифрлық платформаларды пайдалану, сондай-ақ қаржытех (финтех) құралдары арқылы жасалатын заңсыз операцияларды бақылау мәселелерін талқылады. Бұл өз кезегінде электрондық үкімет жүйесі мен цифрлық қызметтердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге тікелей әсер етеді.
Қазақстанның саммитке қатысуы елдің халықаралық аренадағы беделін арттырып қана қоймай, сонымен қатар озық тәжірибелерді ел ішінде енгізуге мүмкіндік береді. Әсіресе Түркістан облысы сияқты қарқынды дамып келе жатқан өңірлер үшін киберқауіпсіздік мәселелері өзекті. Өңірде цифрлық инфрақұрылымның дамуы, мемлекеттік қызметтердің электрондық форматқа көшуі және кәсіпкерліктің цифрландырылуы – қауіпсіздік мәселелеріне жаңа талаптар қояды.
Осы тұрғыда өңір тұрғындарының цифрлық сауаттылығын арттыру, интернет-алаяқтықтың алдын алу бойынша түсіндіру жұмыстарын жүргізу маңызды. Мемлекеттік органдар тарапынан халыққа қауіпсіздік ережелерін түсіндіру, алаяқтық схемалар туралы ақпарат беру, сондай-ақ цифрлық сервистерді қауіпсіз пайдалану мәдениетін қалыптастыру – ақпараттық сүйемелдеудің негізгі бағыттарының бірі болып табылады.
Сонымен қатар инновациялық инфрақұрылымды дамыту да киберқауіпсіздікті қамтамасыз етумен тығыз байланысты. Жаңа ІТ-шешімдерді енгізу, деректерді қорғау жүйелерін жетілдіру, жасанды интеллект негізіндегі қауіпсіздік құралдарын қолдану – заманауи талаптарға жауап беретін тиімді тәсілдер. Бұл бағытта Қазақстанда жүйелі жұмыстар жүргізіліп, халықаралық тәжірибелер кеңінен қолданылуда.
ҚР ІІМ Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл департаменті цифрлық ортадағы қылмыстардың алдын алу, тергеудің заманауи әдістерін енгізу және халықаралық ынтымақтастықты дамыту бойынша жұмыстарды жалғастыруда. Бұл – елдің киберқауіпсіздігін күшейтуге, азаматтардың құқықтарын қорғауға және цифрлық экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз етуге бағытталған маңызды қадам.
Қорыта айтқанда, интернет-алаяқтыққа қарсы жаһандық саммитке қатысу Қазақстан үшін тәжірибе алмасудың, жаңа технологияларды меңгерудің және халықаралық әріптестікті нығайтудың тиімді алаңы болды. Бұл шараның нәтижелері ел ішінде киберқылмыспен күресті күшейтуге, цифрлық қауіпсіздікті арттыруға және қоғамның цифрлық мәдениетін дамытуға оң әсерін тигізеді.