Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ғылымды ел болашағы мен экономикалық дамудың негізгі тіректерінің бірі ретінде атап келеді. Ұлттық ғылым академиясының сессиясында Президент: «Өйткені, дамудың бірден-бір жолы – ғылым» деп атап, адамзат жетістіктерінің барлығы білім мен ғылымның арқасында қалыптасқанын айтты. Сонымен қатар ғылым мен технологияны, инновацияны дамыту елдің бәсекеге қабілетін арттыратын негізгі бағыттардың бірі екенін атап өтті.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылғы 22 сәуірде ғалымдарды марапаттау рәсімінде ғылымның ел дамуындағы айрықша рөлін атап өтті. Президент: «кез келген дамыған, яғни, озық мемлекеттің қазығы – ғылым, ал қазынасы – ғалым» деп, ғылыми әлеуетті мемлекеттің абырой-беделі мен күш-қуатының маңызды өлшемі ретінде бағалады. Оның айтуынша, адамзаттың барлық жетістігі ғалымдардың зияткерлік еңбегінің жемісі.
Мемлекет басшысы ғылымды дамыту үшін жаңа технологиялар мен жасанды интеллектіні меңгерудің маңыздылығына тоқталып, жас ғалымдарға қолдау көрсету қажеттігін ерекше атап өтті. «Қазақ ғылымының болашағы – көзі ашық, көкірегі ояу, ойы ұшқыр және мақсаты биік жастардың қолында» деген Президент сөзі жастардың ғылымдағы орны мен жауапкершілігін айқындай түседі.
Президенттің осы ұстанымы ғылымның тек белгілі бір мамандарға арналған сала емес екенін көрсетеді. Ғылым – жаңа білімге ұмтылу, өз мүмкіндігіңді дамыту, тың идея ұсыну және қоғамның дамуына үлес қосу алаңы. Сондықтан бүгінгі жастар үшін ғылымды таңдау – жаңа мүмкіндіктерге жол ашатын маңызды қадам.
Президенттің пікірінше, ғылым – тек ғылыми атаққа жетудің жолы емес, елдің дамуына әсер ететін негізгі күштердің бірі. Ғылыми ізденіс жастардың сыни ойлау, ақпаратты талдау, өз ойын дәлелдеу, жаңа шешім ұсыну қабілеттерін қалыптастырады. Сонымен бірге ғылыми байқаулар, гранттар, конференциялар мен халықаралық жобалар жас зерттеушілерге өз еңбегін танытып, жаңа кәсіби мүмкіндіктерге жол ашуға мүмкіндік береді.
Бүгінде ғылым мен технологияның дамуы жастарға жаңа мүмкіндіктер ұсынып отыр. Ғылыми жоба – байқаудағы жүлдеден бастап жаңа технологияға, патентке, инновациялық жобаға немесе болашақ кәсіпке дейін жалғасуы мүмкін. Сондықтан ғылымды таңдау – тек ғалым болуды таңдау емес, өзіңді дамытуға, жаңа идеяларды жүзеге асыруға және кәсіби мүмкіндіктеріңді кеңейтуге жасалған қадам.
Қазіргі жастар үшін мамандық таңдау – болашаққа жасалған маңызды қадам. Бүгінде еңбек нарығы өзгеріп, жаңа кәсіптер мен жаңа бағыттар қалыптасып жатқан кезеңде ғылымға деген көзқарасты жаңғыртудың маңызы артып келеді. Ғылымды тек зертханамен, қалың кітаппен немесе күрделі формулалармен байланыстыратын түсінік біртіндеп өзгеруі тиіс. Ғылым – ең алдымен, іздену, жаңа нәрсені білу, сұрақ қоя білу және сол сұраққа жауап іздеу мәдениеті.
Ғылым – белгілі бір мамандық иелеріне ғана арналған бағыт емес. Ол адамның ойлау қабілетін дамытатын, жаңа мүмкіндіктерге жол ашатын және қоғамның алға жылжуына ықпал ететін маңызды құндылық. Бүгінгі таңда ғылым мен технологияның қарқынды дамуы кез келген сала маманынан жаңашылдықты, ізденісті және үздіксіз білім алуды талап етеді. Сондықтан жастардың ғылымға деген көзқарасын өзгерту – уақыт талабы.
Осы бағытта жоғары оқу орындарының атқарар рөлі ерекше. Академик Ә.Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университетінің «Ғылым» бөлімі жастар арасында ғылымды кеңінен насихаттап, студенттер мен магистранттардың ғылыми ортаға қызығушылығын арттыруға бағытталған жұмыстардың маңызын арттырып келеді.
Университет – жас адамның кәсіби маман ретінде қалыптасатын ғана емес, өз ойын еркін білдіріп, жаңа идеяларын жүзеге асырып, ізденіс жолына түсетін ортасы. Осы мүмкіндіктерді тиімді пайдалану арқылы студенттің бойындағы қызығушылық үлкен бастамаға айналуы мүмкін. Ал ғылымға деген қызығушылық кейде бір сұрақтан, бір кітаптан немесе бір ұстаздың кеңесінен басталады.
Жастарды ғылымға тартудың ең тиімді жолдарының бірі – ғылымды олардың күнделікті өмірімен байланыстыра білу. Смартфондағы қосымшадан бастап жасанды интеллектке, заманауи технологиядан экологияға дейінгі кез келген жаңалықтың артында ғылыми ізденіс бар. Демек, ғылым – алыстағы ұғым емес, адамның күнделікті өмірімен тікелей байланысты құбылыс.
Университет қабырғасында өткізілетін ғылыми конференциялар, пікірталастар, семинарлар, кездесулер мен танымдық іс-шаралар жастарға ғылым әлемін жақынырақ тануға мүмкіндік береді. Мұндай алаңдарда студент тек тыңдаушы емес, өз ойын білдіретін, сұрақ қоятын және жаңа идея ұсынатын белсенді қатысушыға айналады.
«Ғылым» бөлімінің маңызды бағыттарының бірі – осындай ғылыми ортаны жастарға барынша ашық әрі қолжетімді ету. Себебі ғылымға қызығушылық бір күнде пайда болмайды. Ол адамның бойында сұрақ қоюдан, жаңа нәрсені білуге деген талпыныстан және өз мүмкіндігіне сенуден қалыптасады.
Университеттегі ғылыми ортаның қалыптасуында оқытушы-ғалымдардың да орны айрықша. Жас буын үшін ғалымның тәжірибесі мен кәсіби жолы үлкен мотивация бола алады. Ғалымды тек ғылыми атағы бар маман ретінде емес, өз саласына жаңалық әкелуге ұмтылатын, ізденетін, қоғамға пайдасын тигізуге талпынатын тұлға ретінде көрсету маңызды. Мұндай үлгі жастардың ғылымға деген қызығушылығын арттыра түседі.
Ғылымды жастар арасында танымал етудің тағы бір маңызды тетігі – нақты жетістіктерді көрсету. Жастар ғылымға қызығуы үшін оның нәтижесін көзбен көруі керек. Университет магистранттарының республикалық деңгейдегі байқауларда жүлделі орындарға ие болуы – соның айқын дәлелі.
Атап айтқанда, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі, Тіл саясаты комитеті және Ш.Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы КеАҚ ұйымдастырған республикалық «Til-Qazyna» оқулары аясында жас ғалымдардың ғылыми зерттеулері байқауы өтті. Байқауға еліміздің ұлттық университеттерінің магистранттары қатысып, өздерінің ғылыми жұмыстарын ұсынды.
Аталған байқауда Академик Ә.Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университетінің магистранттары жоғары нәтиже көрсетті. 7М01710 – «Қазақ тілі мен әдебиеті» білім беру бағдарламасының 1 курс магистранттары Каленбекова Арайлым Ерланқызы І орын, Курбанов Ал-Бухорий Султанбекович ІІ орын, Қалдыбай Құндызай Жомартқызы ІІІ орын иеленді.
Жас магистранттардың бұл жетістігі – университетте ғылымға қызығушылық танытқан жастардың өз мүмкіндігін көрсете алатынының нақты мысалы. Сонымен қатар олардың ғылыми жетекшісі, филология ғылымдарының кандидаты, профессор Кайырбекова Улбосын Сериковнаның еңбегі де ерекше атап өтуге лайық. Ұстаз бен жас зерттеушінің бірлескен еңбегі ғылыми ізденістегі сабақтастықтың маңызын көрсетеді.
Торайғыров университеті базасында өткен Республикалық СҒЗЖ конкурсының «Сәулет/архитектура» бағыты бойынша 6В07310 – «Сәулет» білім беру бағдарламасының студенті Курал Асылхан Талгатұлы жүлделі ІІІ орынды иеленді. Студенттің ғылыми жетекшісі – магистр, аға оқытушы Сейітқасымұлы Қолқанат. Бұл жетістік студенттердің әртүрлі білім беру бағыттарында ғылыми ізденіске қатысып, өз мүмкіндіктерін республикалық деңгейде көрсете алатынын дәлелдейді.
Мұндай жетістіктер жастарға «ғылым тек таңдаулыларға арналған» деген түсініктің дұрыс емес екенін дәлелдейді. Ғылымға қызығушылық танытқан, ізденуге дайын кез келген жас өзінің қабілетін дамытып, республикалық және халықаралық деңгейдегі түрлі ғылыми алаңдарда өзін таныта алады.
Бұл ретте әлеуметтік желілер мен заманауи ақпараттық платформалардың мүмкіндігін тиімді пайдалану да маңызды. Қысқа бейнероликтер, ғалымдармен сұхбаттар, ғылыми жаңалықтар туралы қарапайым тілдегі материалдар, студенттер мен магистранттардың жетістіктері – ғылымды жастардың ақпарат тұтыну форматына жақындатудың тиімді тәсілдері.
Ғылымды танымал ету – тек болашақ ғалымдарды тәрбиелеу емес. Ғылыми ойлау қабілеті кез келген маманға қажет. Заңгерге де, экономистке де, педагогке де, инженерге де, IT маманына да мәселені талдау, дәлелге сүйену, ақпаратты саралау және шешім қабылдау дағдылары маңызды. Сондықтан ғылыми мәдениетті қалыптастыру – бүкіл қоғамның интеллектуалдық әлеуетін арттырудың бір жолы.
Ғылым адамның кәсіби мүмкіндігін де кеңейтеді. Ғылыми ізденіске бейімделген жас ақпаратпен жұмыс істеуді, өз ойын жүйелі жеткізуді, пікірін дәлелдеуді және жаңа шешімдер іздеуді үйренеді. Бұл дағдылар кейін оның қай салада еңбек ететініне қарамастан қажет болады.
Академик Ә.Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университеті үшін жастардың ғылымға деген көзқарасын өзгерту – ғылыми бағыттың ғана емес, білім беру үдерісінің де маңызды бөлігі. Себебі ғылымға қызығатын студент – өз білімін тереңдетуге, жаңа нәрсені үйренуге және кәсіби тұрғыдан дамуға ұмтылатын студент.
Бұл бағытта «Ғылым» бөлімінің жұмысы ерекше маңызға ие. Ғылымға қызығатын жастарды қолдау, олардың бастамаларына мүмкіндік беру, ғылыми іс-шараларға қатысуына жағдай жасау және жетістіктерін көпшілікке таныту – ғылыми ортаны қалыптастырудың маңызды тетіктері.
Бүгін ғылымды таңдаған жастардың саны артқан сайын, ертең жаңа идеялар мен жаңа бастамалардың да қатары көбейеді. Сондықтан ғылымды жастарға түсіндіру ғана емес, оны қызықты, заманауи және қолжетімді бағыт ретінде көрсету – уақыт талабы.
Жастардың ғылымға деген көзқарасын өзгерту үшін оларға тек «ғылым маңызды» деп айту жеткіліксіз. Ғылымның нақты мүмкіндігін көрсету керек. Байқауда жүлде алған магистрант, өз идеясын жүзеге асырған студент, ғылыми ортада танылған жас маман – өзгелерге үлгі болатын нақты тұлғалар.
Университеттің міндеті де осындай мүмкіндіктерге жол ашу. Себебі университет – білім беретін орын ғана емес, жаңа идеялар қалыптасатын, таланттар танылатын және болашақ мамандардың кәсіби бағыты айқындалатын орта.
Ғылымға қызығушылық ояту – бір жастың болашағына әсер ету ғана емес. Бұл – елдің интеллектуалдық капиталына жасалған инвестиция. Бүгінгі жас ғалымдардың жетістігі ертеңгі ғылыми ортаның қалыптасуына негіз болады.
Академик Ә.Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университетінің магистранттарының «Til-Qazyna» оқуларындағы жетістігі де осының бір көрінісі. Мұндай нәтижелер университетте ғылымға деген қызығушылықтың бар екенін ғана емес, оған мүмкіндік берілген жағдайда жастардың биік нәтижелерге жете алатынын көрсетеді.
Жастардың ғылымға деген көзқарасы өзгерсе, ғылымның қоғамдағы орны да өзгереді. Ал ғылымға сенген, білімге ұмтылған және жаңалық жасауға талпынған ұрпақ – кез келген елдің ең үлкен капиталы.
Академик Ә. Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университеті «Ғылым» бөлімінің басшысы, г.ғ.к.,доцент Мамадияров Марат Дуйсенович.